Spis treści:
- Uzależnienia behawioralne w erze cyfrowej – jak technologia wpływa na naszą psychikę?
- Cyfrowe nałogi – nowe oblicze starych problemów
- Dlaczego uzależnienia cyfrowe są tak trudne do rozpoznania?
- Jak zapobiegać uzależnieniom cyfrowym?
- Leczenie uzależnień behawioralnych
- Podsumowanie
Uzależnienia behawioralne w erze cyfrowej – jak technologia wpływa na naszą psychikę?
Dowiedz się, czym są uzależnienia behawioralne w erze cyfrowej. Siecioholizm, fonoholizm, cyberuzależnienie , jak rozpoznać objawy i jak skutecznie zapobiegać nałogom cyfrowym.
Czym są uzależnienia behawioralne?
Uzależnienia behawioralne to zaburzenia, w których człowiek nie jest zależny od substancji chemicznej (np. alkoholu czy narkotyków), lecz od określonych czynności i zachowań . Typowe przykłady to uzależnienie od hazardu, zakupoholizm, seksoholizm, pracoholizm czy kompulsywne objadanie się. W ostatnich latach do tej grupy dołączyły również uzależnienia cyfrowe – wynikające z nadmiernego korzystania z urządzeń elektronicznych , internetu czy gier komputerowych .
W czasach mediów społecznościowych i wszechobecnych smartfonów granica między „normalnym” używaniem technologii a patologicznym nałogiem coraz bardziej się zaciera. Według badań aż 20–30% młodych ludzi w Polsce przejawia symptomy uzależnienia od telefonu , internetu lub gier komputerowych.
Cyfrowe nałogi – nowe oblicze starych problemów
1. Uzależnienie od smartfona
Smartfon to dziś centrum naszego codziennego życia – narzędzie pracy, komunikacji , rozrywki i do zabijania wolnego czasu . Jednak ciągłe powiadomienia, lajki i wiadomości aktywują w mózgu te same mechanizmy nagrody co alkohol czy narkotyki , powodując wrzut dopaminy. W efekcie pojawia się kompulsywne sprawdzanie telefonu, lęk przed jego utratą (nomofobia) i problemy z koncentracją.
Objawy uzależnienia od smartfona:
- niepokój, napięcie, irytacja, gdy telefon nie jest w zasięgu ręki,
- korzystanie z urządzenia w każdej sytuacji (w nocy lub podczas rozmowy z inną osobą czy podczas jazdy samochodem ),
- utrata kontroli nad czasem spędzonym przy smartfonie.
2. Uzależnienie od internetu i mediów społecznościowych
Facebook, Instagram, TikTok czy YouTube to platformy zaprojektowane tak, aby jak najdłużej zatrzymać uwagę użytkownika. Nieustanne porównywanie się z innymi, pogoń za lajkami i ilością wyświetleń oraz lęk przed pominięciem ważnych informacji (FOMO) prowadzą do przeciążenia emocjonalnego i pogorszenia nastroju.
Skutki nadużywania mediów społecznościowych:
- spadek samooceny,
- trudności w relacjach interpersonalnych „w realu”,
- zwiększone ryzyko depresji i lęków,
- problemy z zasypianiem lub bezsenność .
3. Uzależnienie od gier komputerowych
Gry online mogą być źródłem przyjemności, rozrywki i kontaktu z innymi, ale u niektórych użytkowników prowadzą do poważnych zaburzeń funkcjonowania. WHO już w 2019 roku uznała gaming disorder za oficjalną jednostkę chorobową.
Najczęstsze objawy uzależnienia od gier:
- utrata kontroli nad czasem grania, (zarwane noce przy komputerze itd.)
- nieregularne odżywianie ( osoba uzależniona nie potrafi zrobić przerwy na posiłek w trakcie grania )
- zaniedbywanie obowiązków szkolnych lub zawodowych,
- izolacja od rodziny i przyjaciół,
- agresja lub frustracja po przerwaniu gry.
Dlaczego uzależnienia cyfrowe są tak trudne do rozpoznania?
W odróżnieniu od tradycyjnych nałogów, uzależnienia behawioralne w erze cyfrowej często rozwijają się niepostrzeżenie. Technologia jest nieodłączną częścią codzienności – trudno więc odróżnić normalne użytkowanie od patologicznego. Wiele osób tłumaczy nadmierne korzystanie z telefonu „pracą”, „nauką” lub „relaksem”, nie zauważając, że to właśnie te czynności zaczynają kontrolować ich życie.
Dodatkowym problemem jest społeczna akceptacja nadmiaru technologii – dzieci spędzające kilka godzin dziennie w sieci nie wzbudzają takiego niepokoju jak np. osoby pijące alkohol. Tymczasem skutki długotrwałego uzależnienia cyfrowego mogą być równie destrukcyjne.
Jak zapobiegać uzależnieniom cyfrowym?
Profilaktyka zaczyna się od świadomości. Oto kilka praktycznych zasad, które pomagają zachować zdrową równowagę między światem online a offline:
- Wyznacz godziny bez ekranów – np. po 21:00 lub podczas posiłków.
- Zasada „brak telefonu w sypialni” znacząco ogranicza kompulsywne sprawdzanie powiadomień.
- Ustal limity czasu dla aplikacji typu FB, TikTok (np. 30 min dziennie).
- Wyłącz powiadomienia dla nieistotnych aplikacji.
- Używaj trybu „nie przeszkadzać”, gdy pracujesz lub odpoczywasz.
- Uporządkuj ekran główny – zostaw tylko najważniejsze aplikacje.
- Planuj codzienną aktywność: sport, spacery, książki, hobby.
- Spotkania z ludźmi w realu są dobrym antidotum na cyfrowe przeciążenie.
- Co pewien czas rób przerwy od ekranów – kilka godzin, dzień, a nawet weekend.
- Możesz zacząć od prostego wyzwania: 1 godzina dziennie bez telefonu.
- Korzystaj z raportów czasu ekranowego (np. w iOS/Android).
- Zastanów się, które aplikacje są pomocne i przydatne, a które zabierają najwięcej czasu.
- Ogranicz obserwowanie treści, które generują stres lub FOMO.
- Zadaj sobie pytanie: „Czy ta aplikacja mnie wzbogaca, czy po prostu zabiera czas?”.
- Ustal wspólne reguły dla całej rodziny – dzieci chętniej je przestrzegają, gdy widzą dobry przykład u dorosłych.
- Dostosuj limity do wieku i potrzeb dziecka.
- Rozmawiaj o zagrożeniach i zdrowych sposobach korzystania z technologii.
- Nie dawaj w restauracji dziecku telefonu lub tabletu, aby się „zajęło sobą”.
- nudzimy się,
- jesteśmy zestresowani,
- chcemy uciec od trudnych emocji.
- utratę kontroli nad czasem spędzanym przed ekranem,
- izolowanie się od ludzi,
- zaniedbywanie obowiązków,
- silną frustrację i niepokój, gdy nie masz dostępu do telefonu,
Leczenie uzależnień behawioralnych
Jeśli zauważasz, że technologia zaczyna przejmować kontrolę nad Twoim życiem, warto skonsultować się ze specjalistą. Terapia uzależnień behawioralnych obejmuje:
- terapię poznawczo-behawioralną (CBT) – uczy rozpoznawania i zmiany destrukcyjnych nawyków i zachowań
- terapię grupową – wsparcie i wymiana doświadczeń z innymi osobami uzależnionymi ,
- terapię rodzinną – pomoc bliskim w zrozumieniu uzależnienia i zachowa
- w razie potrzeby – leczenie stacjonarne w ośrodku terapeutycznym.
Podsumowanie
Uzależnienia behawioralne w erze cyfrowej to jedno z największych wyzwań współczesnego świata. Smartfony, media społecznościowe , gry komputerowe, choć ułatwiają życie, mogą stać się źródłem poważnych zaburzeń psychicznych. Kluczem do zdrowia cyfrowego jest świadome korzystanie z technologii, a w razie potrzeby – sięgnięcie po profesjonalną pomoc.
