Jedna lampka po pracy? Piwo „dla odprężenia”? Kieliszek, bez którego trudno zasnąć? Granica między okazjonalnym piciem a uzależnieniem bywa trudna do zauważenia. Ważniejsze od ilości spożywanego alkoholu jest to, co zaczyna robić z Twoją kontrolą, zdrowiem i emocjami. Zobacz, jakie są objawy alkoholizmu i sprawdź, czy uzależnienie może dotyczyć też Ciebie lub kogoś bliskiego.
Jakie są objawy alkoholizmu? Symptomy fizyczne, psychiczne i behawioralne
Uzależnienie zwykle rozwija się stopniowo, a wiele osób zauważa problem dopiero wtedy, gdy jest on zaawansowany. Pierwsze objawy alkoholizmu mogą wyglądać niewinnie i często łatwo tłumaczyć je stresem, pracą albo gorszym okresem.
Fizyczne objawy alkoholizmu
Organizm uzależnionego może wysyłać subtelne sygnały fizyczne, jak np. wzrost tolerancji na alkohol – zauważasz, że potrzebujesz wypić więcej, aby uzyskać wcześniejszy efekt. Często takie obserwacje przeradzają się w żarty o „rozwodnionych” drinkach lub tzw. mocnej głowie. Alarmem może być też zespół abstynencyjny po ograniczeniu lub przerwaniu picia – drżenie rąk, potliwość, niepokój, kołatanie serca czy wahania ciśnienia mogą sugerować alkoholizm. Objawy zewnętrzne mogą odbijać się także na wyglądzie. Częste są m.in. objawy alkoholizmu na twarzy, np. zaczerwienienie czy obrzęk. Z czasem mogą pojawić się problemy ze snem oraz koncentracją.
Psychiczne objawy alkoholizmu
Objawy psychiczne obejmują przede wszystkim tzw. głód alkoholowy, czyli silną potrzebę napicia się, natrętne myśli o alkoholu czy przekonanie, że „bez tego nie da się odpocząć”. Po odcięciu alkoholu mogą pojawić się rozdrażnienie, napięcie, a nawet gniew i agresja. Częstym objawem jest także racjonalizowanie: „przecież każdy pije”, „mam stresującą pracę”, „przecież nie upijam się”. Objawy uzależnienia widać często właśnie w tym, jak zmienia się sposób myślenia o piciu.
Behawioralne objawy alkoholizmu
Po czym poznać alkoholika? Często po powtarzalnych zachowaniach obejmujących:
- ukrywanie butelek,
- picie w samotności,
- planowanie dnia pod alkohol,
- zaniedbywanie obowiązków,
- łamanie własnych postanowień o ograniczeniu picia,
- złość na uwagi dotyczące alkoholu.
W początkach alkoholizmu objawy bywają bardziej czytelne dla osób postronnych niż dla osoby pijącej. Jeśli alkohol regularnie wywołuje konflikty, a mimo to nic się nie zmienia, należy potraktować to jako jasny sygnał do konsultacji.
Alkoholizm wysokofunkcjonujący (HFA) – objawy, które łatwo przeoczyć
Możesz mieć odpowiedzialną pracę, rodzinę i zadbane mieszkanie, a jednocześnie rozwijać uzależnienie. HFA nie jest formalną diagnozą – to określenie osób, które długo utrzymują pozory prawidłowego funkcjonowania mimo uzależnienia.
Typowy schemat obejmuje codzienne wieczorne picie „dla odprężenia”. Alkohol staje się nagrodą po pracy lub stałym elementem weekendu. Z czasem „jedno piwo” lub „lampka wina” zamieniają się w kilka, rośnie tolerancja, a dzień bez alkoholu wywołuje napięcie. W tym przypadku objawy alkoholizmu mogą być długo maskowane przez pracę i pozycję społeczną. Jeśli obawiasz się, że ten schemat dotyczy Ciebie, warto zadać sobie pytanie, czy potrafisz dobrowolnie zrezygnować z alkoholu i swobodnie bez niego funkcjonować.
Objawy osiowe alkoholizmu – jak diagnozuje się uzależnienie?
W diagnozowaniu uzależnienia stosuje się tzw. objawy osiowe alkoholizmu. To sześć obszarów zespołu zależności: silne pragnienie alkoholu, trudność w kontrolowaniu picia, objawy odstawienne, tolerancja, podporządkowanie innych zainteresowań alkoholowi oraz picie mimo szkód. Gdy w tym samym czasie występują co najmniej trzy z nich, mówi się o problemie alkoholowym.
Sprawdź 6 kryteriów diagnostycznych uzależnienia
- Odczuwasz silną potrzebę lub przymus picia.
- Masz trudność w kontrolowaniu picia.
- Zauważasz objawy odstawienne po ograniczeniu lub odstawieniu alkoholu.
- Alkohol wypiera inne zainteresowania i aktywności.
- Zauważasz wzrost tolerancji – musisz pić więcej, by osiągnąć taki sam efekt.
- Pijesz mimo świadomości szkód.
Trzy lub więcej zaznaczonych pól oznaczają, że możesz mieć problem alkoholowy i warto zasięgnąć profesjonalnej pomocy.
Przeczytaj też: Jak przekonać osobę uzależnioną do leczenia?
Kiedy zaczyna się alkoholizm? Cztery fazy rozwoju uzależnienia
Tradycyjny, czterofazowy model rozwoju uzależnienia może być pomocny w rozpoznaniu etapu, na którym znajdujesz się Ty lub ktoś Ci bliski. Został on zdefiniowany przez Elvina M. Jellinka w 1960 r. i jest używany do dziś. Zgodnie z tym schematem rozwój choroby poprzedzają objawy ostrzegawcze, a ich wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiednich działań mogą uchronić przed uzależnieniem.
1. Faza prealkoholowa
Na tym etapie alkohol coraz częściej ma „zadanie”. Jest używany w celu odprężenia, poprawy nastroju, zmniejszenia napięcia, ucieczki lub aby ułatwić kontakty. Z czasem wzrasta tolerancja na alkohol, co powoduje wypijanie coraz większych ilości. Ta faza może trwać wiele miesięcy, a nawet lata, a objawy rozwijającego się uzależnienia często są trudne do zauważenia.
Przeczytaj również: Kiedy zaczyna się alkoholizm? (definicja naukowa): zrozumienie uzależnienia jako pierwszy krok na drodze do zdrowia
2. Faza ostrzegawcza
Podczas tej fazy rozpoczyna się aktywne szukanie okazji do sięgnięcia po alkohol. Może się to przejawiać np. inicjowaniem spotkań czy imprez. Dana osoba często pije więcej niż ludzie z jej otoczenia, czasami zaczyna też spożywać alkohol w ukryciu. Po spożyciu w pamięci mogą pojawiać się luki, a kac staje się bardziej męczący.
3. Faza krytyczna
Na tym etapie alkohol zaczyna dominować nad obowiązkami i relacjami. Pojawiają się nieudane próby ograniczenia, konflikty, zaniedbania i picie mimo szkód. Dotychczasowe zainteresowania schodzą na dalszy plan, picie staje się bardzo częste, a problem coraz bardziej zauważalny. Jednocześnie u chorego mogą się pojawiać wyrzuty sumienia, czasami może on komunikować potrzebę pomocy lub podejmować próby abstynencji, które jednak zwykle spełzają na niczym.
4. Faza przewlekła
Kontrola nad życiem coraz bardziej się rozpada, a ryzyko poważnych powikłań rośnie. Spożywanie alkoholu staje się głównym celem dnia, może dojść do utraty pracy i relacji z otoczeniem. Alkoholizm może dawać objawy neurologiczne, w tym zaburzenia pamięci, koncentracji, koordynacji czy czucia. W ostatniej fazie alkoholizmu objawy są zwykle bardzo widoczne i obejmują sferę fizyczną, psychiczną, a także zachowanie. Może dojść do uszkodzenia narządów, a ryzyko śmierci wzrasta.
Jak pomóc osobie uzależnionej?
Aby pomóc osobie uzależnionej, można przeprowadzić tzw. interwencję. Najlepiej wybrać na to trzeźwy moment i wyrazić troskę, unikając oskarżania. Mów o konkretach: „Martwi mnie, że kolejny raz nie udało Ci się ograniczyć picia” i nie zawstydzaj, ale też unikaj tłumaczenia chorego przed otoczeniem (np. wśród rodziny, w pracy). Podawaj konkretne przykłady, w których nałóg wpłynął na życie codzienne i przygotuj plan działania – możesz np. przygotować numer telefonu do ośrodka leczenia uzależnień.
Przy objawach abstynencyjnych nagłe odstawienie alkoholu może wymagać nadzoru medycznego. W przypadku długich ciągów alkoholowych i potrzeby odtrucia organizmu, pacjenci powinni w pierwszej kolejności zgłosić się do szpitala. W Ośrodku Prometeusz w Sosnowcu skupiamy się na kolejnym, kluczowym kroku – skutecznej terapii. Po zakończeniu szpitalnego detoksu, chorzy mogą uzyskać u nas kompleksową, całodobową pomoc. Zapewniamy wsparcie leczenia alkoholizmu z pomocą doświadczonego personelu terapeutycznego. Skontaktuj się z nami, aby dowiedzieć się, jak możesz pomóc sobie lub bliskiemu.
***
Ważne: Treści zawarte w tym artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Nie zastępują one porady lekarskiej ani konsultacji medycznej. W sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia należy niezwłocznie wezwać służby ratunkowe, dzwoniąc pod numer 112 lub 999. Autor nie ponosi odpowiedzialności za skutki działań podjętych na podstawie informacji zawartych w tym wpisie.
Źródła:
- Jellinek E. M. The Disease Concept of Alcoholism. Hillhouse: New Haven, CT; 1960
- Maciej Frąckowiak, Marek Motyka Zespół zależności alkoholowej: charakterystyka, fazy
rozwoju, metody diagnozowania, Problemy Higieny i Epidemiologii, 2015
- https://stopuzaleznieniom.pl/objawy-alkoholizmu/
- https://www.kliniki.pl/wiedza/objawy-alkoholizmu-10-sygnalow-ktorych-nie-wolno-
ignorowac/
- https://www.aptekarosa.pl/blog/article/1566-alkoholizm-objawy-leczenie-oraz-przyczyny-i-
czynniki-ryzyka-uzaleznienia-od-alkoholu.html
- https://polmed.pl/zdrowie/alkoholizm-choroba-alkoholowa-czynniki-ryzyka-objawy-i-
leczenie/